Boşanma süreci, taraflar için duygusal olduğu kadar mali açıdan da karmaşık bir dönemdir. Türkiye’de 1 Ocak 2002 tarihinden itibaren geçerli olan yasal mal rejimi, edinilmiş mallara katılma rejimidir. Eşler arasında aksi yönde bir mal rejimi sözleşmesi yapılmamışsa, evlilik boyunca edinilen mallar bu rejim çerçevesinde tasfiye edilir. Peki bu rejim tam olarak nasıl işler ve boşanma davasında mal paylaşımı hangi esaslara göre yapılır?
Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Edinilmiş mallara katılma rejiminde, eşlerin malvarlıkları iki ana gruba ayrılır: edinilmiş mallar ve kişisel mallar. Edinilmiş mallar, her eşin mal rejimi süresince karşılığını vererek elde ettiği değerlerdir. Çalışma karşılığı elde edilen gelirler, sosyal güvenlik kurumlarının yaptığı ödemeler, çalışma gücü kaybı tazminatları ve kişisel malların gelirleri bu kapsamdadır.
Kişisel mallar ise tasfiyeye dahil edilmez ve sahibinde kalır. Türk Medeni Kanunu’nun 220. maddesine göre kişisel mallar şunlardır: yalnızca bir eşin kişisel kullanımına yarayan eşyalar, mal rejiminin başlangıcında o eşe ait olan mallar, miras veya karşılıksız kazanma yoluyla elde edilen değerler ve manevi tazminat alacakları. Bu ayrım, tasfiyede hangi malların paylaşılacağını belirlemesi açısından kritik önem taşır.
Tasfiye Nasıl Gerçekleşir?
Mal rejimi, boşanma davasının açıldığı tarihte sona erer. Tasfiye aşamasında öncelikle her eşin kişisel malları ayrılır. Ardından edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşülerek artık değer hesaplanır. Katılma alacağı, bu artık değerin yarısı üzerinde diğer eş lehine doğan alacak hakkıdır.
Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta var: Edinilmiş mallara katılma rejiminde malların aynen paylaşılması söz konusu değildir. Bir mal hangi eşin üzerindeyse onun mülkiyetinde kalır; diğer eş ise yalnızca bir alacak hakkı elde eder. Yani örneğin kocanın üzerine kayıtlı bir ev, boşanma sonrasında otomatik olarak yarı yarıya paylaşılmaz; kadın, bu evin değeri üzerinden hesaplanan katılma alacağını talep eder.
Katkı Payı Alacağı ve Değer Artış Payı
Katılma alacağından farklı olarak bir de katkı payı alacağı ve değer artış payı kavramları bulunur. Değer artış payı, bir eşin diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunması halinde gündeme gelir. Bu durumda katkıda bulunan eş, tasfiye sırasında malın değer artışı üzerinden katkısı oranında alacak hakkına sahip olur. Katkı payı alacağı ise daha çok mal ayrılığı rejiminde uygulanan, Yargıtay kararlarıyla şekillenmiş bir alacak türüdür.
2002 Öncesi Evliliklerde Durum
1 Ocak 2002 tarihinden önce evlenmiş çiftler için farklı bir hukuki durum söz konusudur. Bu tarihten önceki dönem için mal ayrılığı rejimi, 1 Ocak 2002’den sonraki dönem için ise edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Yani uzun süreli evliliklerde, malların hangi döneme ait olduğunun tespiti büyük önem taşır. Bu tespit, tasfiyeye girecek malların kapsamını doğrudan belirler.
Mal Rejimi Sözleşmesi Yapılabilir mi?
Eşler, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma yerine mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Bu seçim, evlenmeden önce veya evlilik sırasında noterde yapılacak bir mal rejimi sözleşmesi ile mümkündür. Özellikle işletmesi, gayrimenkulü veya önemli malvarlığı bulunan kişiler için böyle bir sözleşme yapmak, ileride doğabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde azaltabilir.
Boşanmada mal paylaşımı, göründüğünden çok daha katmanlı bir hukuki süreçtir. Hangi malın edinilmiş, hangisinin kişisel olduğu; tasfiye tarihinin nasıl belirlendiği; katkı ve değer artışı hesaplamalarının nasıl yapıldığı gibi konular, uzmanlık gerektiren teknik meselelerdir. Sürecin doğru yönetilmesi, hem hak kaybını önlemek hem de gereksiz uzamaların önüne geçmek açısından kritik önem taşır.
Bu konuda detaylı bilgi almak ve size özel hukuki değerlendirme için Bu Müşavirlik uzman ekibiyle iletişime geçebilirsiniz. Boşanma ve mal rejimi tasfiyesi süreçlerinizde haklarınızı korumak için yanınızdayız.
